«Грамадзянскі шлюб» з НАТА

• Уладзімір Фясенка
• 4.02.2026, 15:57

Візіт Рютэ ў Кіеў — і сімвалічна, і практычна адначасова.

3 лютага Кіеў наведаў генеральны сакратар НАТА Марк Рютэ. Гэты візіт, як і іншыя прыезды ў Кіеў міжнародных лідараў, мае і сімвалічны, і практычны складнікі.

Сімволіка звязаная з праяўленнем салідарнасці з Украінай. Гэта, так бы мовіць, абавязковая праграма, дэманстрацыя падтрымкі Украіны і партнёрскіх сувязяў з Украінай — або на міждзяржаўным узроўні, або з боку канкрэтных міждзяржаўных арганізацый. Часам гэта прывязана да канкрэтнай даты. Адна з такіх дат набліжаецца — чацвёртая гадавіна вялікай вайны, поўнамаштабнага расійскага ўварвання ва Украіну. І ў лютым мы яшчэ ўбачым цэлы шэраг візітаў у Кіеў вядомых міжнародных лідараў і нашых партнёраў.

Візіт Марка Рютэ ў Кіеў хаця б па фармальных прыкметах меў вялікае сімвалічнае значэнне. Адной з такіх прыкмет стала ягонае выступленне ў Вярхоўнай Радзе. Як правіла, менавіта такія выступленні з’яўляюцца выразным крытэрыем асаблівых партнёрскіх адносінаў.

А ў нас з НАТА дакладна асаблівыя партнёрскія адносіны. Мы даўно імкнёмся да сябраства, вобразна кажучы — да «шлюбу» з НАТА. Затое НАТА хоча мець з намі блізкія адносіны, але без юрыдычных абавязацельстваў. І гэта ўжо даўняя гісторыя.

У ўмовах вялікай вайны супраць расійскага нашэсця нашы адносіны сталі яшчэ бліжэйшыя. Гэта амаль «грамадзянскі шлюб». Па маштабе і глыбіні ўзаемадзеяння мы значна пераўзыходзім большасць афіцыйных сябраў НАТА. Акрамя аднаго моманту — «штэмпа ў пашпарце» і абавязацельстваў з боку НАТА ў выглядзе 5-га артыкула Дамовы (пра сумесную абарону НАТА любой краіны Альянсу, на якую здзейснены напад).

І нягледзячы на нашы шчырыя і настойлівыя просьбы, згоды на легалізацыю «адносінаў» з НАТА нам так і не далі. Вось такі парадокс.

Пры другім прэзідэнцтве Трампа сітуацыя стала яшчэ больш супярэчлівай. Адносіны з НАТА застаюцца маштабнымі і глыбокімі, але адначасова стала відавочна, што перспектыва сябраства Украіны не проста заблакаваная, яна мусіць быць прынесеная ў ахвяру на алтар міру ва Украіне. Такая пазіцыя прэзідэнта ЗША Дональда Трампа.

Запярэчыць гэтаму не могуць ні ў НАТА, ні ва Украіне, але і разрываць адносіны, якія склаліся паміж НАТА і Украінай, таксама не хочуць. Тым больш што менавіта праз НАТА Украіна вырашае многія пытанні, звязаныя з пастаўкамі зброі для нашай краіны.

Вось такі кантэкст нашых узаемаадносінаў з НАТА на дадзены момант.

Я не буду дэталёва аналізаваць выступленне генсека ў Вярхоўнай Радзе і іншыя яго заявы. Усё гэта якраз — вонкавы і сімвалічны бок гэтага візіту. Адзіная і найбольш цытаваная заява, на якую зверну ўвагу. «Як толькі будзе дасягнута мірнае пагадненне, з’явяцца ўзброеныя сілы, самалёты ў паветры і падтрымка на моры», — сказаў генсек НАТА, выступаючы ў украінскім парламенце. І зноў парадоксы. Нам гэта сапраўды абяцаюць, але не гарантавана. І ўсё гэта яшчэ не легалізавана ў выглядзе адпаведных дамоваў.

А суб’ектам гэтых абяцанняў выступае не НАТА, хоць гаворка ідзе пра «ўзброеныя сілы», «самалёты» і «падтрымку на моры» з боку краін Альянсу. Суб’ектам гэтых абяцанняў з’яўляецца кааліцыя жадаючых, у якую пераважна ўваходзяць менавіта краіны НАТА. Я ўжо не кажу пра тое, што яшчэ невядома, што будзе з самім НАТА пры другім прэзідэнцтве Трампа. Новыя палітычныя рэаліі.

Тым не менш, НАТА пакуль застаецца нашым партнёрам, а генсек Марк Рютэ чарговы раз пацвердзіў, што ён наш шчыры і актыўны сябар. У гэтым — галоўны сімвалізм яго візіту ў Кіеў і выступлення ў Вярхоўнай Радзе. Дадатковы і не менш важны сімвалізм палягае ў тым, што візіт адбыўся на фоне чарговай паветранай атакі на Кіеў і спроб Расіі справакаваць сапраўдны «халадомор» у сталіцы Украіны.

Але прыезд Марка Рютэ меў і важкую практычную складовую. Звычайна практычныя пытанні застаюцца за кулісамі, хоць пра іх могуць згадаць у агульных рысах на брыфінгу ўдзельнікаў перамоваў (у дадзеным выпадку — Зяленскага і ўласна Рютэ) і на іншых афіцыйных мерапрыемствах.

Улічваючы гэтыя абставіны, выкажу свае здагадкі адносна практычнай складовай візіту.

Першае практычнае абставінне — гэта зброя. Менавіта праз НАТА цяпер працуе і платформа Рамштайн і, што асабліва важна, праграма PURL, праз якую ажыццяўляецца закуп амерыканскай зброі для Украіны за еўрапейскія грошы. І менавіта ў гэтым праекце генсек Рютэ адыгрывае важную ролю. Як паведаміў Офіс прэзідэнта, Зяленскі і Рютэ абмеркавалі пашырэнне праграмы PURL і пастаўкі дадатковых ракет для Patriot.

Другі практычны аспект — гэта Трамп і мірныя перамовы. Марк Рютэ ўжо зарэкамендаваў сябе як найбольш эфектыўны еўрапейскі перамоўца з Трампам. Нядаўна ў Давосе ён гэта прадэманстраваў у перамовах з Трампам па Грэнландыі.

І ён ужо неаднаразова дапамагаў Украіне ў перамовах з Трампам. Цяпер у гэтым ізноў ёсць надзённая неабходнасць. Ідзе гаворка пра сітуацыю з так званым «энергетычным перамір’ем» і перспектывы перамоваў у Абу-Дабі. І тое, што міністр энергетыкі Украіны Дзяніс Шмыгаль паказаў генеральнаму сакратару НАТА адну з кіеўскіх ЦЭЦ, якую ўначы 3 лютага атакавала Расія, — гэта не проста частка праграмы візіту. Гэта пра тое, як Расія паставілася да энергетычнага перамір’я, ініцыяванага Трампам.

Рэакцыю Трампа мы ўжо ведаем. І яна для нас непрымальная. Але мы таксама ведаем, што на рэакцыю Трампа можна ўплываць, у тым ліку і праз Марка Рютэ, да якога прэзідэнт ЗША ставіцца пазітыўна і з даверам. А асабістае тактыльнае адчуванне таго, што цяпер адбываецца ў Кіеве, Марк Рютэ атрымаў. І будзем спадзявацца, што ён данясе гэта і да Трампа. Гэта таксама важны спосаб нашага ўплыву на мірныя перамовы.

Таму візіт Рютэ ў Кіеў — і сімвалічна, і практычна адначасова. І далей будзе яшчэ цэлая серыя такіх важных візітаў. Люты 2026 года — гэта чацвёртая гадавіна поўнамаштабнага расійскага ўварвання ва Украіну. Сімвалізм гэтай даты мы павінны выкарыстоўваць і для практычных мэтаў нашага супраціву расійскаму нашэсцю.

Уладзімір Фясенка, nv.ua