Politico: Украіна стане «сталёвым дыкобразам»
- 4.02.2026, 13:15
Гатуецца «план Б» для стрымлівання Расіі ў выпадку слабасці гарантый бяспекі.
Украіна рыхтуецца да сцэнару, пры якім пасля вайны ёй давядзецца гарантаваць уласную бяспеку без рэальнай апоры на міжнародныя абавязанні партнёраў. У Кіеве ўсё больш выразна ўсведамляюць — стрымліванне Расіі магчыма толькі пры ўмове моцнага войска і магутнай абароннай прамысловасці.
Як гаворыцца ў матэрыяле выдання Politico, ва Украіне ўсё больш асцярожна ацэньваюць перспектывы любых мірных дамоўленасцяў і не выключаюць, што прадастаўленыя саюзнікамі гарантыі бяспекі могуць аказацца фармальнымі або недастаткова дзейснымі. Менавіта таму краіна распрацоўвае так званы «план Б» — мадэль самастойнага стрымлівання Расіі, якую ў Еўропе ўжо ахрысцілі канцэпцыяй «сталёвага дыкобраза».
Ідэю ператварыць Украіну ў дзяржаву, якую немагчыма «праглынуць», летась публічна агучыла прэзідэнт Еўрапейскай камісіі Урсула фон дэр Ляен. Ідзе гаворка пра краіну з вялікай пастаяннай арміяй, развітай уласнай абароннай вытворчасцю і высокім узроўнем тэхналагічнага пераўзбраення — ад беспілотнікаў да ракет дальняга радыуса дзеяння.
Па словах кіраўніцы місіі Украіны пры НАТА Алены Гетманчук, за гады поўнамаштабнай вайны Кіеў кардынальна перагледзеў самае разуменне гарантый бяспекі. Калі раней акцэнт рабіўся пераважна на міжнародных абавязаннях і абароне з боку партнёраў, то цяпер у цэнтры — здольнасць самой Украіны абараняць сябе. Асновай любых гарантый, падкрэслівае яна, павінны быць украінскае войска і нацыянальная абаронная прамысловасць.
Як Украіна плануе абараняць сябе пасля вайны і якія праграмы ўжо ўводзяцца
Аднак, як піша аўтар артыкула, практычная рэалізацыя гэтай мадэлі патрабуе маштабных змен. У прыватнасці, Украіна павінна рэфармаваць абаронны сектар, сістэму закупак і кадравую палітыку, а таксама мадэрнізаваць вайсковую падрыхтоўку і пашыраць уласныя вытворчыя магутнасці. Паралельна дзяржава інвестуе ў беспілотныя сістэмы, ракеты, сродкі радыёэлектроннай барацьбы і сучасную бранятэхніку. Яшчэ адным асобным напрамкам з’яўляецца абнаўленне авіяцыі: Кіеў разглядае магчымасць закупкі да 150 знішчальнікаў Saab JAS-39E Gripen шведскай вытворчасці.
Генеральны дырэктар Украінскага савета абароннай прамысловасці Ігар Федырко падкрэслівае, што вырашальнае значэнне мае не з’яўленне асобных узораў новай зброі, а здольнасць абароннай галіны стабільна працаваць у доўгатэрміновай перспектыве. Паводле яго слоў, бяспека краіны залежыць ад прадказальнай вытворчасці, якая здольная вытрымліваць нагрузкі і працаваць нават у крызісных умовах.
Цяпер жа пытанне знешніх гарантый бяспекі для Украіны застаецца адкрытым. Так, прэзідэнт ЗША Дональд Трамп фактычна зняў з парадку дня варыянт запрашэння Украіны ў НАТА, і гэта ў цэлым пазбаўляе Кіеў абароны па артыкуле 5 Паўночнаатлантычнай дамовы. Таму генеральны сакратар НАТА Марк Рютэ прызнае, што Украіне патрэбныя надзейныя гарантыі, аднак у цяперашніх умовах яны не могуць замяніць уласную абараназдольнасць.
«Але без НАТА Украіне даводзіцца абапірацца на індывідуальныя пагадненні, якія могуць не мець такой самай вагі, як абавязанні перад альянсам. Кіеў асцярожна ставіцца да такіх пагадненняў, паколькі яго абпяклі абяцанні, дадзеныя ЗША і Вялікабрытаніяй, калі Украіна адмовілася ад свайго ядзернага арсеналу ў 1994 годзе, — абяцанні, якія аказаліся пустымі», — піша аўтар матэрыялу.
На фоне гэтых рызык ключавым элементам стрымлівання застаецца вялікае войска. Падчас перамоваў Украіна настойвае на захаванні войска колькасцю каля 800 тысяч чалавек, аднак міністр абароны Міхаіл Фёдараў прызнае сур’ёзныя кадравыя выклікі. Паводле яго слоў, мільёны ўкраінцаў знаходзяцца ў вышуку за ўхіленне ад прызыву, а сотні тысяч вайскоўцаў самавольна пакідалі службу.
«Калі спыненне агню ўсё ж адбудзецца, многія салдаты, якія цяпер служаць, захочуць дэмабілізавацца. Гэта азначае велізарныя і дарагавартасныя намаганні для стварэння і ўтрымання вялікай арміі мірнага часу, якая павінна быць арганізаванай і належным чынам аплачанай», — піша Politico.
Водночас, паводле слоў вайсковага аналітыка і кіраўніка фонду «Вярніся жывы» Тараса Чмута, утрыманне вялікай арміі мірнага часу запатрабуе сур’ёзных фінансавых рэсурсаў, якаснай падрыхтоўкі і глыбокай рэформы каманднай і штабной структуры. Міхаіл Фёдараў, са свайго боку, заяўляе пра планы маштабнай лічбавізацыі, барацьбы з карупцыяй і фармавання новай культуры лідарства ў войску.
Асобную ролю ў будучай сістэме стрымлівання, паводле слоў спецыялістаў, адыгрываюць беспілотнікі. Ва Украіне сцвярджаюць, што значная частка страт расійскай арміі звязаная менавіта з ударамі дронаў. У 2025 годзе Міністэрства абароны заключыла кантракты на 4,5 мільёна FPV-дронаў, а таксама патраціла на закупкі больш за 110 мільярдаў грыўняў — утрая больш, чым летась.
Паралельна Украіна развівае ўласныя ракетныя праграмы, у прыватнасці, ідзе гаворка як пра крылатыя ракеты і далёкадзейныя дроны, так і пра сумесную з Вялікабрытаніяй распрацоўку тактычнай балістычнай ракеты з далёкасцю да 500 кіламетраў. У перспектыве гэтыя сістэмы павінны стаць інструментам стрымлівання, здольным наносіць удары па ваенных і інфраструктурных аб’ектах Расіі ў выпадку новай агрэсіі.
Дзе Украіна будзе браць грошы на новае ўзбраенне
Аднак адзінай праблемай у рэалізацыі ўсяго гэтага застаецца фінансаванне. Паводле ацэнак экспертаў, летась украінская абаронная прамысловасць магла вырабляць прадукцыі на 35 мільярдаў долараў, аднак дзяржава змагла прафінансаваць кантракты толькі на трэць гэтай сумы. А без доўгатэрміновых заказаў, абароненых вытворчых пляцовак і стабільнага фінансавання серыйная вытворчасць немагчымая.
І ўсё ж пэўныя надзеі Украіна ўскладае на новыя абаронныя ініцыятывы ЕС. У прыватнасці, праграма SAFE прадугледжвае крэдыты на закупку ўзбраенняў на суму 150 мільярдаў еўра, а таксама пазыку для Украіны ў памеры 90 мільярдаў еўра, большая частка якой павінна пайсці менавіта на абарону.
Пры гэтым у Кіеве адзначаюць, што нават юрыдычна абавязальныя пагадненні з партнёрамі і патэнцыйная прысутнасць замежных войск разглядаюцца толькі як дадатак. Вырашальным фактарам бяспекі застаецца ўласная здольнасць дзяржавы абараняць сябе.
Як піша выданне, для прэзідэнта Украіны Уладзіміра Зяленскага гэта азначае курс на сістэмнае нарошчванне абароннага патэнцыялу. У ягоным асяроддзі таксама падкрэсліваюць, што з такім суседам, як Расія, Украіна павінна быць пастаянна гатовая да абароны, каб захаваць незалежнасць і не дапусціць паўтарэння вайны.