«Для людзей, якія выйшлі з турмаў, гэта шок»
- 1.02.2026, 21:00
Генадзь Фядзініч расказаў, як вызначыць сапраўдных лідараў.
В вялікім інтэрв’ю сайту Charter97.org былы палітвязень і прафсаюзны лідар Генадзь Фядзініч расказаў, чаму беларусам не ўдалося вярнуць свабоду ў 2020 годзе.
— Давайце вернемся ў 2020-ы — год беларускай рэвалюцыі. Вы назіралі за пратэстамі, знаходзячыся пад хатнім арыштам. Як вы ацэньваеце тыя падзеі праз час, што прайшоў?
— Такога патоку людзей на вуліцах Мінска (а я жыву непадалёк ад былога праспекта Машэрава) я ніколі не бачыў. І калі мяне на допытах у КДБ пыталі, ці быў я хаця б на адным мітынгу, я ім шчыра адказаў: калі б быў, дык наўрад ці мы ўжо тут з вамі размаўлялі б, бо каля майго пад’езда пастаянна дзяжурылі сілавікі, калі праходзілі пратэсты. Зразумела, што я быў на той момант на хатняй хіміі, і нават пры жаданні не змог бы ўзяць удзел у акцыях.
Але справа не ў гэтым. Бачна, што ў людзей назапасілася шмат праблем на розных узроўнях: на мясцовым, абласным, рэспубліканскім, усё гэта ўзрушыла беларусаў з гледзішча жадання перамен, барацьбы за лепшую будучыню.
І я скажу шчыра пра тыя падзеі: не ведаю, хто кіраваў гэтым сцэнарыем, але навошта падстаўлялі столькі людзей? Навошта вы гэта арганізоўвалі, калі нічога зрабіць не маглі? Пытанні застаюцца. Вядома, з памылак трэба вынімаць адпаведныя ўрокі. Паверце, у мяне ёсць досвед, я не хлопчук у гэтых пытаннях. Калі да нас прыходзілі ў офіс РЭП прадстаўнікі МАЗа, Мінскага трактарнага завода і МЗКЦ, я казаў: «Што вы ходзіце туды-сюды, не магу зразумець, які сэнс у гэтым хаджанні? Вас заўтра на працу не пусцяць, таму што вы прагульвалі».
«Як гэта — не пусцяць?» — здзіўляліся яны. На наступны дзень іх не пусцілі на заводы з-за прагулоў. Фармальна ўсё зроблена правільна, а ніхто іх не падтрымаў на заводах, бо з калектывам ніхто не працаваў. Так не робіцца.
Так, асноўная маса беларусаў выходзіла на вуліцы, але без мэты. Рана ці позна ўсё стане відавочным, бо арганізатары падстаўлялі столькі людзей, якіх потым судзілі. Чаму, калі праводзілі мерапрыемствы, пра людзей ніхто не думаў? Гэтае пытанне ў мяне застаецца.
— Фактычна арганізацыяй маршоў займаўся штаб Ціханоўскай. Якія памылкі дапусціла яе каманда? Чаму тады не ўдалося дасягнуць перамогі? Бо людзі былі гатовыя шмат чым ахвяраваць дзеля перамогі.
— Па-першае, Святлана Ціханоўская — чалавек зусім новы ў гэтым сэнсе, і ёй далі магчымасць быць лідарам, а каб быць лідарам, трэба даказваць гэта штодня канкрэтнай працай. І складалася ўражанне, што людзі ў камандзе Ціханоўскай надта асцярожныя. Дык навошта вы ўсё гэта заваджалі? Ні тады, ні сёння вялікага досведу працы з людзьмі ў яе няма. А досвед патрэбны для таго, каб людзі цябе слухалі, верылі і ведалі, што ты іх не падвядзеш.
Паверце, маючы па 200 тысяч людзей на акцыях у Мінску і ў іншых гарадах, усё было элементарна. Людзі ў пагонах, на мой погляд, чакалі каманды, каму падпарадкоўвацца ў гэтай сітуацыі. А тут глядзяць — нешта незразумелае, поўная бесталковасць у сітуацыі. Перад тым, як нешта арганізоўваць, трэба дакладна разумець, чаго ты хочаш дасягнуць. Гэтага не было.
— Вы ўжо часткова разабраліся ў сітуацыі, якая складаецца цяпер. Якія змены адбыліся за гэтыя гады? Як вы ацэньваеце дзейнасць структур Святланы Ціханоўскай і Паўла Латушкі?
— Што да сённяшняга дня, то для многіх людзей, якія выйшлі з турмаў, гэта шок. Зразумела, што беларуская дыяспара ніколі не была так арганізаваная, як украінская. Могу сказаць на сваім прыкладзе — калі мы з прафсаюзамі былі ў Аўстраліі, украінская дыяспара адразу прыйшла, каб сустрэцца са сваімі людзьмі. Такому стаўленню трэба вучыцца не адзін год.
Аднак скажу Ціханоўскай і Латушку: вам дасталася роля лідараў, але вы яе не выконваеце. Бываць на міжнародных сустрэчах — трэба, ніхто гэтага не адмяняў, але павінна быць створана сістэма абароны кожнага беларуса, які трапіў у цяжкую сітуацыю за мяжой, аж да яго працаўладкавання. Тады з ім можна будзе падтрымліваць кантакт, бо ён будзе ўдзячны вам. А каму ён сёння ўдзячны? Сабе самому або сябру, які падказаў, дзе можна ўладкавацца на працу. Таму скажу, што сістэмнай працы няма. Арганізаваць людзей пад эгідай таго, што «я сёння лідар» або «я абраны ў каардынацыйную раду»… Хлопцы, усё гэта лухта. Яшчэ раз кажу, што лідарства трэба даказваць кожны дзень. Няхай калегі Ціханоўскай і Латушкі падумаюць, якім чынам яны за гэтыя пяць гадоў даказалі лідарства.