«Прайграў новае аўто»
- 27.01.2026, 22:05
Беларус 20 гадоў робіць стаўкі на спорт і не можа спыніцца.
Мінчанін Сяргей — лудаман з 20-гадовым стажам. За гэтыя гады ён выйгрываў і прайгрываў вялікія сумы, страціў сям'ю і ледзь не зрабіў крок у пустату. Цяпер яго галоўнай мэтай стаў не выйгрыш, а права зноў забараніць сабе гуляць. Сваю гісторыю мужчына расказаў MyFin.
«З кожнай зарплаты паступова павялічваў памер ставак»
Усё пачалося ў 2005 годзе. Студэнт-першакурснік з звычайнай сям'і хацеў грошай. Першая стаўка была калектыўнай. Сяргей скінуўся з аднакурснікамі па 5000 рублёў (тады гэта было крыху больш за 2 долары пры сярэдняй мінскай зарплаце ў 220 долараў) на экспрэс-стаўку ў Лізе чэмпіёнаў. Прайграў, але зразумеў механізм гульні. Крыху пазней, паставіўшы 2000 рублёў (0,8 долара) на ўласны прагноз у біятлоне, хлопец выйграў 8000 (3,2 долара).
Лёгкая перамога стварыла ілюзію перавагі над букмекерам і паклала пачатак залежнасці.
Праз год залежнасць узмацнілася: стаўкі на футбол рабіліся навмання, без аналізу. Гульня стала дакучлівай патрэбай: нават грошы, выдзеленыя на праезд да ўніверсітэта, сыходзілі ў букмекерскія канторы, важны быў сам факт удзелу ў працэсе.
— Праз яшчэ год-два ў галаве заўсёды трымаў план, што з зарплаты адыграюся або хоць бы выйграю суму на патрэбную мне рэч. Да гэтага часу мяне ўжо адлічылі за непаспяховасць. Па знаёмстве ўладкаваўся аператарам на прадпрыемства па вытворчасці будаўнічых матэрыялаў. Зарплата была нядрэнная, даходзіла да 500 долараў. З кожнай зарплаты я паступова павялічваў памер ставак.
Наіўна думаў: чым вышэй стаўка — тым большы выйгрыш.
У той жа час у мяне з'явіўся інтэрнэт, і рабіць стаўкі стала яшчэ зручней. Так, даводзілася траціць 40 хвілін дарогі з дому на аўтобусе, каб папоўніць рахунак на стадыёне «Дынама». Памятаю, што стаяў на марозе ў мінус 20 градусаў на вуліцы, бо трапіў на паўгадзінны перапынак. І стаяла шмат такіх, як я. Цяпер, на жаль, папоўніць рахунак можна з цёплага пакоя за хвіліну.
«Раніцай замест мары была пустата і першыя думкі пра суіцыд»
З з'яўленнем лайв-ставак Сяргей паверыў у лёгкі плюс, але мінус толькі рос. Аднойчы ён спусціў усю зарплату, марыў яе падвоіць, каб купіць новы камп'ютар.
— Я заўсёды знаходзіў прадлогі, як папрасіць грошай у сяброў і ў бацькі з маці. Бывалі моманты, калі нават у бацькоў з кашалька выцягваў хоць колькі, толькі б закінуць на рахунак. У той час сімптомы залежнасці праяўляліся мацней: пры выйгрышы адчуваў максімальную радасць, хацеў усіх любіць і абдымаць. Пры прайгрышы прападаў настрой і думкі былі толькі пра тое, дзе ўзяць хоць колькі-небудзь грошай на стаўку. Гэты час, напэўна, быў максімальна складаным. Але заўважыў для сябе, што варта два дні перацярпець — ломка праходзіць. Але я «сілай» папаўняў рахунак, і ўсё пачыналася зноў.
У букмекера ў гісторыі рахунку былі ўсе транзакцыі па дэпазіце. Іх у мяне ўжо было на 58 старонках. Я вырашыў проста скласці і падлічыць — свае прайграныя да таго часу, як мне тады здавалася, сем мільёнаў я налічыў ужо на 12-й старонцы. Шкада, што не стаў лічыць да канца. Тады зразумеў, што мозг запамінае толькі буйныя дэпазіты, і то ненадоўга. А дробныя не памятае. Я падлічыў, што за ўвесь час прайграў $ 20 000. Лічыце, прайграў новае аўто з салона.
Пазней Сяргей ажаніўся. Жонка ведала пра стаўкі, але не пра маштабы. Прайгрышы ён спісваў на штрафы на працы. Часу жонцы ён надаваў усё менш, усе выхадныя праводзіў перад экранам, часам глядзеў футбол нават на 2–3 экранах адначасова. Каб уталiць азарт у міжсезонне, ставіў на ўсё запар — ад сквоша да кіберспорту.
Жыццё ператварылася ў бясконцы цыкл адгадвання статыстыкі.
У 2013-м Сяргей адкрыў овердрафт і карту растэрміноўкі. Хутка ліміт вычарпаўся, ён навучыўся абналічваць крэдытныя сродкі і спускаць іх на стаўкі.
— У 2014-м я захацеў сабе новы тэлефон, ён каштаваў 700 тысяч (гэта каля 10% тагачаснай сярэдняй зарплаты па Мінску. — Заўв. MyFin). Тады і сарваў куш — 23 млн (зарплата за тры месяцы. — Заўв. MyFin). Пакінуўшы частку грошай на рахунку, вырашыў акуратна замацаваць поспех алкаголем. Гэта сцерла тармазы. Прайграўшы рэшту, я ў лютасці адмяніў выплату асноўнага выйгрышу і за ноч спусціў усе грошы на выпадковым баскетболе. Раніцай замест мары была пустата і першыя думкі пра суіцыд. Тады я патэлефанаваў знаёмаму, які змог падтрымаць.
Родныя не ведалі. А калі і ведалі, то думалі, што ўсё гэта несур'ёзна. Калі я спрабаваў пагаварыць, усё заканчвалася фразамі: «Не гуляй, гэта нерэальна выйграць». Дапамогу не прапаноўвалі. Калі я ўжо сам усё ўсвядоміў, бацька прапанаваў закрыць адзін з крэдытаў, але я адмовіўся. Навошта ўвогуле быў патрэбны гэты крэдыт, бацька не здагадваўся.
«Стаўкі — гэта не заробак, а платнае забаўленне кшталту паходу ў кіно»
Доўгі час Сяргей абыходзіўся без даўгоў, але з 2014 года пачаў браць пазыкі. Пасля яго разводу ў 2018-м сітуацыя абвастрылася. У пікавыя перыяды на стаўкі сыходзіла да 80% даходу, аднойчы паставіў і ўсю зарплату.
— Я ўнёс сябе ў спісы самаабмежавання, але неўзабаве працягнуў гуляць праз акаўнт сябра.
Развод з жонкай, хоць і не з-за гульні, падштурхнуў да новых крэдытаў, якія браў, каб адцягнуцца ад рэальнасці. Адзін крэдыт закрываў іншы, браліся пазыкі на сваякоў. Да 2022 года я меў 8 крэдытаў на агульную суму 20 000 рублёў.
І тут удача — зімой выйграў 39 000 рублёў. Я закрыў усе даўгі, астатак перавёў у валюту і звольніўся, плануючы пачаць новае жыццё. Пайшоў у аўташколу, пачаў вучыцца на ІТ-курсах. Але алкаголь і стаўкі зноў узялі верх. Сума таяла, я вяртаўся да гульні, мяняючы валюту на стаўкі. Да восені прайграў усё, заняў грошай у сваякоў, уладкаваўся на працу і зноў набраў крэдытаў. Менш чым праз год вярнуўся да папярэдняга жыцця. Гэта і стала асабістай «кропкай дна».
Усвядоміўшы, што замест сям'і і кар'еры ў мяне толькі даўгі, у ліпені 2023-га я абмежаваў сабе доступ да ставак на тры гады. Каб запоўніць пустату, пайшоў у аўташколу і на курсы відэаздымкі. Цалкам кінуць не ўдалося, але пачаў ставіць праз сябра сімвалічныя сумы без доступу да лайву. Я нарэшце прыняў, што стаўкі — гэта не заробак, а платнае забаўленне кшталту паходу ў кіно. Цяпер выплаціць па крэдыце засталося каля 30 000 рублёў.
«Галоўнае — знайсці занятак, які прыносіць больш задавальнення, чым стаўкі»
Пасля атрымання правоў Сяргей пачаў актыўна падарожнічаць па краіне на каршэрынгу. Захапіўся відэаграфікай. Галоўнае, кажа ён, — знайсці занятак, які прыносіць больш задавальнення, чым стаўкі. Адцвярозлівым стала і вядзенне ўліку дэпазітаў. Здавалася б, дробныя прайгрышы па 50 рублёў за месяц складаліся ў 350, якіх так не ставала да зарплаты. Гэта звычка кантролю фінансаў аказалася карыснай.
— Калі кідаеш па 20–30 рублёў, мозг не заўважае. Ён памятае буйныя прайгрышы. Ну і трэба знайсці больш цікавы занятак, каб не думаць пра ўсё гэта. Так, складана будзе прапусціць матч тура, але гэта рэальна. Цяпер нават фіналы гляджу проста аглядам або толькі даведваюся лік.
Лудаманія нябачная. У адрозненне ад алкаголіка, гульца не вылічыш па твары. Гадамі я думаў, што адзін такі, пакуль не даведаўся пра зламаныя лёсы калег, якія здаваліся звычайнымі і паспяховымі. Большасць цяпер на стадыі «я ўсё кантралюю», і даказваць ім нешта бессэнсоўна — кожны лічыць, што ён разумнейшы за сістэму.
Рэклама прэцца з усіх шчылін, а варта зрабіць паўзу — букмекерскія канторы завабліваюць бонусамі. Фармальныя раздзелы пра «адказную гульню» — толькі адкуп ад закона. У покеры, а я паспеў пагуляць і ў яго, былі гнуткія ліміты на дэпазіты, якія астуджалі галаву, а ў нас выбар небагаты: або гуляй да тла, або пішы поўную забарону. Многіх гэты радыкалізм і палохае, бо паставіць на матч часам усё ж хочацца.
Першым канкрэтным крокам Сяргея пасля прыняцця рашэння кінуць стала блакіроўка акаўнту. І гэтага хапіла. Да псіхолага ён таксама звяртаўся, на сесіі толькі абмеркавалі план, «як выбрацца». У дапамозе, кажа Сяргей, ён ужо не меў патрэбы, бо сам усё ўсвядоміў.
Зарабляе каля 3000 рублёў, трэцяя частка ідзе на выплату крэдыту
Цяпер у мужчыны дзве працы, агульны даход — амаль 3000 рублёў. Трэць сыходзіць на выплату крэдыту. Астатняе траціць на бытавыя патрэбы і рэдкія выхады «ў свет». Стараецца інвеставаць, купляючы золата і аблігацыі.
— Але тут менавіта прынцып «купіў — і няхай ляжыць», а не спроба трэйдынгу. Мозгу лягчэй, калі не ўвесь час толькі аддаваць. Пераходзіць на жорсткую «дыету» і ставіць жыццё на паўзу мне не хочацца, бо найлепшыя гады і так ужо загубіў. Цяпер, з павышэннем зарплаты, вырашыў, што надбаўку буду пускаць на хутчэйшае пагашэнне.
Сяргей лічыць, што адгаворваць пачаткоўцаў ад гульні бессэнсоўна.
— Ніхто не разумее ўсёй сітуацыі, пакуль сам не сутыкнецца. «Ну як гэта так? Бо я ж заўсёды змагу спыніцца!» Вось ёсць у мяне сябра, які ведае пра маю праблему. І нядаўна расказаў, як стаяў у заторы і вырашыў ад няма чаго рабіць пакруціць спіны. Закінуў 30 рублёў, выйграў 400 і задаволены. Хаця для мяне гэта трывога, бо ў складанай сітуацыі мозг будзе памятаць, дзе ўзяць грошы.
Цяпер адна толькі думка закінуць на матч нават 100–200 рублёў выклікае ў Сяргея агіду. Пакуль яго мэта — спыніцца на 50–100 рублях у месяц, як забаўленне. Цалкам ад жадання гуляць ён яшчэ не пазбавіўся.
— Галоўнае — гэта прызнаць праблему. І ўжо потым думаць, самому спраўляцца ці прасіць дапамогі. Ведаю людзей, якія ўсё разумеюць, ім надакучыла, але яны гуляюць кожны дзень.
Мой шлях да выхаду пачаўся з жорсткіх рамак. Спачатку выключыў лайв, потым радыкальна знізіў стаўкі. Паступова адсякаў лішнія віды спорту і лігі, пакуль не пакінуў адзін футбол. У 2024-м я ўпершыню спакойна пражыў лета без гульні, нават не спрабуючы шукаць замену ў экзатычных чэмпіянатах.
Цяпер мой ліміт — 150 рублёў у месяц, і я адчуваю сябе нармальна. Хачу ўрэзаць і гэта да поўнага нуля. Скептыкі скажуць, што я сарвуся, але цяпер у мяне да вялікай гульні толькі агіда. Адна рэч вядомая дакладна: у ліпені 2026-га я абавязкова дайду да канторы, каб падоўжыць самаабмежаванне яшчэ на тры гады.
Псіхолаг: нельга быць «трохі цяжарнай» — як і нельга быць «напалову ў завязцы» ад гульні
Таццяна Русак — псіхолаг, працуе з гульнявой залежнасцю, мае клінічны досвед працы ў рэабілітацыйна-наркалагічным аддзяленні. Журналісты папрасілі яе пракаментаваць сітуацыю Сяргея:
— Сяргей не ў завязцы. Сваімі дзеяннямі ён толькі спрабуе вярнуць ілюзію кантролю, бо менавіта яго страта, няхай то сітуацыйны або колькасны аспект, з'яўляецца адным з сімптомаў залежнасці.
Колькасны кантроль — гэта калі я планую патраціць на гульню 300 рублёў і не перавышаю гэтую суму. Сітуацыйны — калі я вырашаю гуляць строга па пятніцах і трымаюся графіку. Калі кантроль страчаны, я буду гуляць і ў панядзелак, стоячы ў заторы.
У любой залежнасці, алкагольнай або наркатычнай, гэта працуе аднолькава. Нечэсна казаць: «Я больш не ўжываю цяжкія рэчывы штодня, цяпер толькі па выхадных». Як немагчыма быць «трохі цяжарнай», так нельга быць напалову цвярозым або напалову ў завязцы. Залежны чалавек або ў гульні, або не. Сяргей працягвае гуляць, але шукае лазейку: ён спрабуе пераканаць сябе, што вярнуў кантроль, абмежаваўшы стаўку ўсяго 150 рублямі.
Пра завязку можна гаварыць толькі ў выпадку поўнай рэмісіі, то-бок татальнага адмовы ад гульні. Дасягнуць гэтага можна праз рэабілітацыю, працу з псіхолагам і наведванне груп ананімных залежных.
Я рэкамендую сумяшчаць тэрапію з псіхолагам і ананімныя супольнасці. Гэта правераная сусветная практыка: менавіта ў групе становіцца максімальна ясна, як працуе самападман і як уключаецца спецыфічнае «гульнявое мысленне». Іграманы вядомыя сваёй здольнасцю выбудоўваць неверагодныя камбінацыі і схемы. Трагедыя ў тым, што гэты тып мыслення яны пераносяць у звычайнае жыццё, спрабуючы «пракруціць» і абхітрыць рэальнасць так, як яны рабілі гэта ў гульні.
Чаму чалавек гуляе 20 гадоў, разбураючы сваё жыццё, і не можа кінуць?
Таму што гэта сфармаваная залежнасць. Яна пачалася не з адной стаўкі, але з цягам часу ператварылася ў стойкую звычку. Адбылася страта сітуацыйнага і колькаснага кантролю, з'явілася гульнявая цяга.
Нават калі чалавек пратрымаўся пару дзён і фізічнае напружанне спала, ён усё роўна папаўняе рахунак. Гэта адбываецца пад уздзеяннем цягі: мозг патрабуе імгненнай радасці.
Механіка тут спецыфічная. Калі ў алкагольнай або наркатычнай залежнасці ўжыванне — гэта спроба запоўніць унутраную пустату і няведанне сябе, то ў іграманіі гэта найперш уцёкі ад рэальнасці. Чалавека не задавальняе тое, што адбываецца ў яго жыцці, і ён хаваецца ў іншай, гульнявой рэальнасці, дзе шмат радасці, адрэналіну, адчування «я жывы». Гэта таксама сведчыць пра няспеласць асобы: чалавек не да канца сфармаваўся і не разумее ўласных патрэбаў.
Складанасць адмовы ад гульні яшчэ і ў тым, што ўнутры залежнага выдатна прапампаваная частка, якая адмаўляе саму залежнасць і яе наступствы: адлічэнне з універсітэта, дэпазіты на больш чым 50 старонках, крэдыты, адсутнасць адносін. Таму яна ласкава шэпча: «Я ставлю ўсяго 150 рублёў, а не мільёны». Гульнявая залежнасць неверагодна каварная.
Тры крокі для самадапамогі: рэкамендацыі псіхолага Таццяны Русак
1. Прызнанне бяссілля. Важна прызнаць: «Я хворы і сам не спраўляюся». Дапамога павінна быць не ўяўнай, а рэальнай. Трэба выйсці з уласнай галавы і звярнуцца да супольнасці людзей з такой жа праблемай. Менавіта ў групе ўключаюцца люстраныя нейроны: бачыўшы досвед іншых, залежны разумее, што жыць без гульні магчыма.
2. Вывучэнне механікі залежнасці. Неабходна дасканала вывучыць сваю гульнявую цягу. Яна можа быць асацыятыўнай: убачыў шыльду канторы — і мозг ужо будуе план стаўкі. Або сітуацыйнай: напрыклад, калі чалавек прызвычаіўся гуляць у заторах, то сама прысутнасць у заторы стане трыгерам. Той момант, калі героя ўжо «не ламае», але ён усё адно сілай папаўняе кашалёк, — гэта і ёсць праява цягі.
3. Пераход ад думак да дзеянняў. Залежнасць — гэта не разважанні, гэта канкрэтныя дзеянні па здзяйсненні ставак. Значыць, і выхад з яе патрабуе фізічных дзеянняў: пераадолення сораму, прызнання хваробы і асабістага прыходу на групу.