Мастачка з Мазыра ажыўляе беларускія міфы

• 27.01.2026, 15:18

Яе маскі з пап’е-машэ пужаюць і зачароўваюць.

Днём Алена Катаўская працуе ў ІТ, а ўвечары дае волю творчасці. У партфоліа мастачкі – персанальныя выставы, міжнародныя праекты, удзел у «Восеньскім салоне» і «Арт-Мінску». А нядаўна яна выканала буйны заказ для навагодняй інсталяцыі ў Dana Mall – тэматычныя маскі з пап’е-машэ.

У інтэрв’ю Times.by мастачка распавяла, як нарадзілася ідэя з маскамі, дзе яна шукае крыніцы натхнення і як спалучае творчасць з працай у ІТ.

/b>Паступіла ў БДАМ, бо спадабалася вахцёрка

У Алены Катаўскай больш за 3 тыс. падпісчыкаў у Instagram, сяброўства ў Беларускім саюзе дызайнераў і мноства творчых планаў. Але калісьці яна нават не магла вызначыцца з ВНУ.

У дзяцінстве Алена Катаўская марыла стаць археолагам або журналісткай, але лёс распарадзіўся інакш. Перад 9-м класам дзяўчына запісалася ў мазырскую мастацкую школу, а ўжо праз год паступіла ў Гомельскі мастацкі каледж.

Пасля каледжа і акадэмічнага жывапісу Алене хацелася больш свабоды і разнастайнасці. Выбар дзяўчыны прыпаў на дызайн. Алена аб’ездзіла некалькі ВНУ ў розных гарадах Беларусі, але «мэтчу» не адбылося.

«Апошняй у маім спісе была Акадэмія мастацтваў. Я не паглядзела графік працы і паехала туды ў суботу. Натуральна, яны не працавалі. Я засмуцілася, але жанчына на вахце прапанавала застацца і папіць з ёй чаю. Мы прагаварылі некалькі гадзін – і мяне зачапіла. Я зразумела, што гэта месца мне падыходзіць», – успамінае дзяўчына.

Днём – айцішніца, увечары – мастачка

Алена адучылася на дызайнера мэблі і ні разу пра гэта не пашкадавала. Дзякуючы гэтай спецыялізацыі ў дзяўчыны з’явілася шмат навыкаў, якія яна можа выкарыстоўваць у сваёй творчасці.

«У акадэміі я атрымала разнастайны досвед. Мы не толькі асвойвалі жывапіс, фотаграфіку, 3D-дызайн, але і ездзілі на практыку ў стары касцёл у Геранёнах навучацца рэстаўрацыі. Тады мне давялося папрацаваць з самымі рознымі матэрыяламі», – успамінае мастачка.

Пасля заканчэння ВНУ Алена вырашыла пайсці працаваць у офіс.

«У той час сярод маіх сяброў і знаёмых якраз стала папулярна ўладкоўвацца ў ІТ-кампаніі. Я таксама туды пайшла і ўжо пяць гадоў працую тэхнічнай мастачкай. Гэта праца добра пераключае мозг з абстрактнага на тэхнічнае і дае стабільны даход», – кажа дзяўчына.

Творчасць Алена пакідае для душы. Усё ж жыць выключна за кошт мастацтва, на думку мастачкі, на жаль, не пра нашу рэальнасць.

Натхненне народнай культурай

У многіх карцінах і працах Алены сустракаюцца фальклорныя матывы. Так на яе паўплывала асяроддзе, у якім яна вырасла.

«Мой улюбёны свята ў дзяцінстве – Купалле. Непадалёк ад нашай дачы, на беразе Прыпяці, штогод распальвалі велізарнае вогнішча, праводзілі кірмашы і фаер-шоў, выступалі народныя калектывы. Дзяцьмі мы хадзілі туды плясці вянкі, танцаваць, скакаць праз агонь і шукаць папараць-кветку. Мне вельмі падабалася», – падкрэслівае мастачка.

Калі Алена вырасла і пераехала ў Мінск, то зразумела, наколькі моцна адрозніваюцца культурнае жыццё Мазыра і сталіцы.

«Напрыклад, мяне здзівіла, што ў Мінску не колядуюць. У нас жа ряджаныя дзеці штогод ходзяць па кватэрах – спяваюць песні-шчадроўкі, а ў адказ атрымліваюць цукеркі і грошы. Для гаспадароў гэта таксама добры знак: калі ў твой дом заглянулі калядоўшчыкі, год будзе ўдалым. Для нас гэта не лакальная рэстаўрацыя народнага свята, а частка культуры», – адзначае Алена.

Паводле слоў мастачкі, у сваёй творчасці яна спрабуе пераасэнсоўваць беларускі фальклор і яго аўтэнтычнасць.

«Мне падабаецца, што ў Беларусі ёсць свой культурны код. Цяпер я бачу цікавасць да гэтай тэмы сярод розных аўтараў і брэндаў. З’яўляюцца класныя сучасныя працы з нашым каларытам – гэта радуе. У свеце глабалізацыі менавіта аўтэнтычнасць становіцца галоўнай каштоўнасцю», – дадае Алена.

Дзяўчына таксама імкнецца адлюстроўваць родную культуру ў сваіх працах.

Заказ для навагодняй інсталяцыі і майстар-класы

Акрамя карцін, Алена стварае маскі з пап’е-машэ. У мінулым годзе яна выканала заказ для навагодняй інсталяцыі ў Dana Mall. Усё пачалося зусім выпадкова – як і многае ў яе творчай біяграфіі.

«Штогод мы з мужам адзначаем гадавіну вяселля і яго дзень нараджэння вялікай вечарынкай. Гэтым разам знялі домік на хутары з возерам і лазняй па-чорнаму – там панавала амаль містычная атмасфера. Натхніўшыся, мы зрабілі для гасцей маскі «духаў лесу», – успамінае мастачка.

Фотаздымкамі масак Алена падзялілася ў чаце Саюза дызайнераў, а ў верасні з ёй звязаліся з прапановай: стварыць калядныя маскі для святочнай экспазіцыі.

«Заказ аказаўся вялікі, на яго выкананне было прыкладна два месяцы. Рабіць такія маскі ў тыражы даволі складана, бо кожны выраб з пап’е-машэ ўнікальны», – адзначае майстар.

Алена шмат эксперыментавала з асновамі: спрабавала адліваць формы з сілікону і мантажнай пены, змяняла склады. Маскам з пап’е-машэ патрэбны час, каб цалкам высахнуць. Потым іх шліфуюць і распісваюць. У сярэднім на адну маску ідзе тры-чатыры дні.

«Усяго мы зрабілі каля трыццаці масак, але ў фінальную экспазіцыю ўвайшлі не ўсе. Відаць, некаторых персанажаў – чорта і бабку – палічылі занадта страшнымі», – смяецца мастачка.

Алена атрымала вялікі водгук на свае працы, а перад Новым годам правяла майстар-клас па масках на фестывалі «Вялікія Каляды» ў прасторы «Эха».

«Я не чакала, што месцы на майстар-клас разбяруць так хутка. Для мяне гэта новы цікавы досвед, але праводзіць такое рэгулярна складана. Па водгуках удзельнікаў, ім усё спадабалася. Праўда, паўтарыць дома гэты працэс яны не гатовы – праца з пап’е-машэ даволі брудная», – тлумачыць Алена.

Як прасоўваць сваю творчасць у Беларусі

На думку Алены, маладым мастакам трэба дзяліцца сваёй творчасцю з публікай, калі хочаш, каб пра цябе даведаліся.

«Памятаю, як мы з аднагрупнікамі падалі на «Восеньскі салон» акадэмічны жывапіс. Натуральна, ніхто не прайшоў, але мы хаця б зразумелі фармат мерапрыемства. Заўсёды важна ўлічваць кантэкст», – звяртае ўвагу дзяўчына.

Крыху пазней мастачка ўсё ж такі прабілася на «Восеньскі салон». Гісторыя першай карціны, што трапіла туды, аказалася для Алены асабліва запамінальнай.

«Яксьці ў сталярнай майстэрні мне трапіўся кавалак фанеры з цікавай фактурай. Прыдуманы сюжэт вырашыла рэалізаваць менавіта на гэтай дошцы. Так з’явілася «Камсамольскае возера» – прымітыўны, іранічны пейзаж. Я выклала яго фота ў тады папулярны VK, і мне напісаў нейкі хлопец з прапановай купіць працу. Я пагадзілася і паставіла кошт у Br40–50».

Праз нейкі час высветлілася, што гэты хлопец быў бубначом гурта «Садъ» з Брэста. Алена слухала іх музыку і нават трапіла на канцэрт, калі хадзіла аддаваць карціну.

«Потым зноў быў «Восеньскі салон». Я не ведала, з чым падавацца. Адправіла фотаздымак «Камсамольскага возера» і… прайшла. Тут узнікла няпростая сітуацыя: карціна ж ужо была прададзеная. Давялося напісаць пакупніку і спытаць, ці не супраць ён аўтарскага паўтору. Ён пагадзіўся. Я зрабіла новую версію, якую, дарэчы, таксама купілі», – успамінае мастачка.

Алена неаднаразова ўдзельнічала і ў «Восеньскім салоне», і ў фестывалі «Арт-Мінск». У прасоўванні прац ёй дапамагае блог у Instagram і TikTok – там яна распавядае гісторыі стварэння карцін, паказвае творчы працэс.

Хачу стварыць дэкарацыі для музычнага фестывалю

На эксперыменты з матэрыяламі і формамі Алену натхняюць падарожжы. У Японіі мастачка звярнула ўвагу на мноства інсталяцый з пап’е-машэ – імі ўпрыгожваюць крамы, кавярні і іншыя гарадскія прасторы.

«У мяне ёсць мара – стварыць дэкарацыі для якога-небудзь летняга музычнага фестывалю на прыродзе, за горадам. Напрыклад, аформіць асобную лакацыю з арт-аб’ектамі: нешта сюррэалістычнае, але тое, што адлюстроўвае фармат опэн-эйру. А калі там будуць адсылкі да беларускай міфалогіі, як на фестывалі «Вялікія Каляды», дык увогуле ваў», – дзеліцца Алена.