У Іспаніі знайшлі скарбы пазаземнага паходжання

• 25.01.2026, 20:14

У скарбе ёсць унікальнае ўпрыгожанне.

Сярод славутага скарбу бронзавага веку, знойдзенага ў Іспаніі больш за 60 гадоў таму, два на першы погляд непрыкметныя прадметы аказаліся аднымі з самых каштоўных. Навукоўцы высветлілі, што патускнелы бранзалет і моцна пашкоджаная карозіяй паўсфера, упрыгожаная золатам, былі выраблены не з звычайнага жалеза, а з метэарытнага — металу пазаземнага паходжання. Праца апублікавана ў часопісе Trabajos de Prehistoria.

Ідзе гаворка пра так званы скарб Вільены — комплекс з 66 прадметаў, пераважна залатых, выяўлены ў 1963 годзе на тэрыторыі сучаснай правінцыі Алікантэ. Гэты скарб лічыцца адным з найважнейшых прыкладаў ювелірнага мастацтва бронзавага веку не толькі на Пірэнейскім паўвостраве, але і ва ўсёй Еўропе. Большасць вырабаў датуюцца перыядам паміж 1500 і 1200 гадамі да нашай эры.

Аднак два прадметы доўгі час не ўпісваліся ў гэтую храналогію. Пустая знутры металічная паўсфера, якая, верагодна, была часткай скіпетра або дзяржальні меча, і бранзалет звонку нагадвалі вырабы з жалеза. Гэта выклікала пытанні, бо на Пірэнейскім паўвостраве жалезны век пачаўся толькі каля 850 года да нашай эры — значна пазней, чым быў створаны сам скарб.

Разгадка аказалася звязанай з рэдкім для старажытнасці матэрыялам. У адрозненне ад зямнога жалеза, метэарытнае ўтрымлівае павышаную колькасць нікелю. Менавіта па гэтай прыкмеце даследчыкі і змаглі адрозніць яго ад металу, атрыманага з руды. Атрымаўшы дазвол на аналіз ад Археалагічнага музея Вільены, спецыялісты асцярожна ўзялі мікрапробы з абодвух артэфактаў і даследавалі іх з дапамогай мас-спектраметрыі.

Нягледзячы на моцную карозію, якая скажае хімічны склад, вынікі паказалі, што абодва прадметы з высокай верагоднасцю выраблены з метэарытнага жалеза. Гэта дазваляе аднесці іх да таго ж часу, што і астатнія аб’екты скарбу — прыблізна да XIV–XII стагоддзяў да нашай эры.

Аўтары працы адзначылі, што гэтыя знаходкі могуць быць першымі вядомымі вырабамі з метэарытнага жалеза на тэрыторыі Іберыйскага паўвострава. Гэта сведчыць, што мясцовыя майстры бронзавага веку валодалі больш развітымі металургічнымі навыкамі, чым лічылася раней, і ўмелі працаваць з рэдкім і прэстыжным матэрыялам, «што ўпаў з неба».

Даследчыкі падкрэслілі, што канчатковыя высновы пакуль рабіць рана: з-за стану артэфактаў дадзеныя нельга назваць цалкам адназначнымі. У будучыні вучоныя разлічваюць выкарыстаць сучасныя неінвазіўныя метады аналізу, якія дазволяць пацвердзіць паходжанне металу без дадатковага пашкоджання ўнікальных прадметаў.