Навукоўцы заявілі, што нашы ўспаміны пра мінулае з'яўляюцца ілюзіяй
- 23.01.2026, 15:46
Тлумачэнне з пункту гледжання фізікі.
Фізікі з ЗША і Еўропы прааналізавалі адзін з самых трывожных мысленных эксперыментаў сучаснай навукі — гіпотэзу «мазга Больцмана», паводле якой нашы ўспаміны і ўяўленні пра свет могуць быць не адлюстраваннем рэальнага мінулага Сусвету, а вынікам выпадковых флуктуацый энтрапіі. Праца апублікавана ў часопісе Entropy.
Даследаванне выканалі прафесар Інстытута Санта-Фэ Дэвід Волперт, фізік-тэарэтык Карло Ровелли і вучоны Джордан Шарнхорст. Яны разгледзелі фундаментальную супярэчнасць у статыстычнай фізіцы, звязаную з другім законам тэрмадынамікі і прыродай часу.
У аснове парадоксу ляжыць так званая H-тэарэма Людвіга Больцмана — адзін з краевугольных камянёў статыстычнай механікі, які тлумачыць рост энтрапіі і «стрэлу часу». Аднак сама гэтая тэарэма сіметрычная ў часе. Фармальна з яе вынікае, што значна верагодней самаўзнікненне складаных структур памяці і ўспрымання — напрыклад, «мазга», упэўненага, што ў яго ёсць мінулае, — чым фармаванне Сусвету з працяглай і бесперапыннай гісторыяй.
Аўтары даказалі, што высновы пра «мазгі Больцмана», напрамак часу і надзейнасць памяці залежаць не столькі ад фізічных законаў, колькі ад таго, якія моманты часу мы лічым зададзенымі. У адных падыходах фіксуецца бягучы стан Сусвету, у іншых — мяркуецца пачатковы стан з надзвычай нізкай энтрапіяй, звязаны з Вялікім выбухам. Пры гэтым самі законы фізікі не паказваюць, які з гэтых варыянтаў з'яўляецца «правільным».
Абапіраючыся на так званую «энтрапійную гіпотэзу», навукоўцы паказалі, што многія аргументы ў гэтых спрэчках утрымліваюць схаваную лагічную замкнёнасць. Перадумовы пра мінулае выкарыстоўваюцца для абгрунтавання высноваў — напрыклад, пра надзейнасць памяці або пра рост энтрапіі, — а потым гэтыя ж высновы служаць пацвярджэннем першапачатковых перадумоваў.
Даследаванне не прапануе канчатковага рашэння парадоксу, але робіць яго структуру празрыстай. Аўтары выразна аддзяляюць фізічныя законы ад нашых інтэрпрэтацый і спосабаў рабіць высновы пра мінулае, што, на іх меркаванне, важна для далейшых дыскусій пра прыроду часу, энтрапію і межы навуковага ведання.