Іран стаіць на парозе «персідскай вясны»?

• 20.01.2026, 18:05

Хісткія аўтакратыі ў рэшце рэшт руйнуюцца.

Былы пасол ЗША ў Тунісе Гордан Грэй правёў паралелі паміж сённяшнімі пратэстамі ў Іране і «арабскай вясной» 2011 года. На яго думку, пасля падзення рэжыму Башара Асада у Сірыі ў снежні 2024 года Тэгеран апынуўся перад аналагічным крызісам, выкліканым эканамічным калапсам, піша National Security Journal (пераклад — сайт Charter97.org).

Нягледзячы на тое, што рэжым у Іране перажыў пяць буйных хваль пратэстаў з 2009 года дзякуючы лаяльнасці Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі (КВІР), Грэй папярэджвае, што «хісткія» аўтакратыі ў рэшце рэшт руйнуюцца.

Грэй успамінае свой досвед працы ў Тунісе на пачатку «арабскай вясны». У студзені 2011 года масавыя пратэсты звярглі доўгатэрміновага аўтарытарнага лідара краіны. Асноўная выснова, якую ён зрабіў, — незадаволенасць эканомікай, карупцыяй, беспрацоўем і пачуццём страты годнасці становіцца палівам для масавых пратэстаў. Гэтыя ўмовы сёння паўтараюцца ў Іране.

Ключавае адрозненне Ірана ад краін «арабскай вясны» — вернасць сіл бяспекі. У Тунісе і Егіпце арміі адмовіліся страляць па пратэстоўцах або нават прымусілі лідараў сысці ў адстаўку. У Іране ж КВІР і парамілітарныя фарміраванні застаюцца надзейнай апорай рэжыму.

Тым не менш, адзначае Грэй, выжыванне рэжыму адрозніваецца ад яго поспеху. Без рашучых рэформаў і адказу на эканамічныя і сацыяльныя запыты грамадзян ісламская рэспубліка ў рэшце рэшт асуджаная. Паводле слоў дыпламата, «гісторыя не паўтараецца, але часта рыфмуецца», і цяперашнія падзеі ў Іране могуць стаць новым вітком маштабных сацыяльных і палітычных зменаў у рэгіёне.