Пуцін перарваў маўчанне

• Пётр Олещук
• 18.01.2026, 16:00

Але саюзнікам гэта не дапамагло.

15 студзеня 2026 года прэзідэнт Расіі Уладзімір Пуцін пасля незвычайна працяглага публічнага маўчання нарэшце выступіў з каментарыямі. Аднак, насуперак чаканням, ён так і не сказаў нічога канкрэтнага ні пра захоп венесуэльскага лідара Нікаласа Мадура амерыканцамі, ні пра нядаўняе затрыманне танкераў пад расійскім сцягам. Такая ўхільнасць толькі пацвердзіла рэпутацыю Расіі як ненадзейнага саюзніка, ад якога партнёрам мала карысці.

У першыя дні новага года ЗША правялі дзёрзкую аперацыю ў Венесуэле. Спецназ захапіў самаабвешчанага прэзідэнта Нікаласа Мадура проста ў яго рэзідэнцыі. Венесуэльскага лідара, які доўгія гады лічыўся блізкім саюзнікам Масквы, вывезлі ў Нью-Ёрк, дзе яму выстаўленыя абвінавачванні ў наркатрафіку. Амаль адначасова амерыканскія сілы пачалі жорсткі ціск на нафтавы экспарт Венесуэлы. У Атлантыцы быў перахоплены і затрыманы танкер, што ішоў пад расійскім сцягам з венесуэльскай нафтай, а неўзабаве і другі танкер падвергся захопу. Фармальна Расія лічылася абаронцай Венесуэлы і нават уласніцай некаторых з гэтых судоў (танкеры былі перарэгістраваныя пад расійскім сцягам), таму лагічна было чакаць рашучай рэакцыі Крамля.

Аднак рэчаіснасць аказалася іншай. Афіцыйныя ведамствы Масквы абмежаваліся дзяжурнымі заявамі. Міністэрства замежных спраў асудзіла «ўзброеную агрэсію» ЗША і «пірацкі» захоп судна, а Мінтранс апублікаваў юрыдычна-казённае паведамленне пра «парушэнне марскога права». Але сам Пуцін маўчаў. Ён па звычцы «залез пад карч» у складанай сітуацыі і чакаў. Толькі 15 студзеня расійскі лідар публічна загаварыў. І то на агульныя тэмы, ухіляючыся ад прамых ацэнак амерыканскай аперацыі ў Венесуэле. Па сутнасці, ніякай зразумелай пазіцыі адносна лёсу Мадура або захопу расійскіх танкераў агучана не было.

Такая пазіцыя расчаравала многіх. Нават самыя ярыя пракрамлёўскія «ваенкары» і блогеры абурыліся. Яны патрабавалі жорсткага адказу — ад дэманстратыўнага выхаду з мірных перамоваў па Украіне і да сілавых дзеянняў супраць амерыканскіх караблёў у Карыбскім моры.

Гісторыя з Мадура і танкерамі чарговы раз паказвае, што апора на Маскву мала што дае яе партнёрам. Расійская прапаганда любіць паўтараць лозунг «сваіх не кідаем», але рэальнасць — прама супрацьлеглая. Нікалас Мадура стаў толькі апошнім прыкладам у доўгім спісе саюзнікаў Крамля, якія засталіся без падтрымкі ў крытычны момант. Яму папярэднічалі іншыя: лівійскі лідар Муамар Кадафі, якога Масква фактычна кінула. Украінскі прэзідэнт Віктар Януковіч у 2014-м уцёк у Растоў, страціўшы ўладу, нягледзячы на заявы пра «сяброўства» з Масквой. Сірыйскі кіраўнік Башар Асад, якога Расія ратавала ваеннай інтэрвенцыяй у 2015 годзе, у канцы 2024-га быў вымушаны ў паніцы бегчы ў Маскву, калі яго рэжым зваліўся пад націскам паўстанцаў. Расійская армія не стала ўцягвацца ў новую вайну дзеля яго. Спіс можна працягваць. Кожны «сябар» Крамля, сутыкаючыся з сапраўднай пагрозай, урэшце апынаўся пакінуты сам-насам. Асабліва цяпер, калі Масква шчыльна завязла ў вайне супраць Украіны і нават пры жаданні не можа камусьці дапамагчы. Ну а ў выпадку Мадура, відаць, не было і жадання. Ісці ў канфрантацыю з ЗША дзеля нейкага венесуэльскага дыктатара відавочна не ўваходзіла ў планы Крамля.

На фоне венесуэльскіх падзей устрывожана застыла і Куба, даўні сябра Масквы, эканоміка якой цесна звязаная з пастаўкамі венесуэльскай нафты. Падзенне рэжыму Мадура пагражае Гаване сур'ёзнымі ўзрушэннямі, але разлічваць ёй даводзіцца толькі на сябе. Расійская дапамога Кубе абмяжоўваецца рэдкімі дыпламатычнымі жэстамі і абяцаннямі і ніяк не кампенсуе наступствы амерыканскай аперацыі ў Венесуэле. Крэмль нават не паклапаціўся публічна абмеркаваць становішча кубінскіх уладаў, якія праз крах венесуэльскага саюзніка могуць страціць энергарэсурсы і сутыкнуцца з хваляваннямі.

Праўда, «з панскага пляча» Пуцін усё ж «выказаў салідарнасць» з «народам Кубы» і выказаўся за падтрымку яго намераў «адстойваць суверэнітэт». Усё гэта, вядома, на словах. Значыць, нічога рэальна рабіць ён не будзе.

Хоць выкарыстоўваць Кубу ён не саромеецца, ператварыўшы «востраў свабоды» ў чарговы вербавальны пункт наймітаў для сваёй вайны.

Такім чынам, Расія пад кіраўніцтвам Пуціна зарэкамендавала сябе як адкрыта дрэнны саюзнік. Яна ахвотна карыстаецца рыторыкай «сяброўства» і атрымлівае выгоды ад партнёрства (будзь то ваенныя базы, кантракты на зброю або палітычны ўплыў), але калі саюзнікам патрэбна рэальная дапамога, Масква ўмывае рукі.

Ні ваенная моц, ні дыпламатычная вага Расіі не былі задзейнічаныя, каб абараніць Мадура. Саюзнікі бачаць, што ў крытычны момант Крэмль аддае перавагу ратаваць уласны прэстыж і пазбягаць рызык, пакідаючы іх у бядзе. У выніку давер да Расіі падае нават сярод традыцыйных партнёраў. Безумоўна, кожная краіна пераследуе перадусім уласныя інтарэсы, але ў выпадку з расійска-венесуэльскім крызісам асабліва кідаецца ў вочы аднабаковая выгода Масквы. Ёй патрэбныя былі нафта і геапалітычныя ачкі, а калі настаў час разлічвацца падтрымкай, яе не аказалася.

Пётр Олещук, доктар палітычных навук, прафесар КНУ імя Тараса Шаўчэнкі, спецыяльна для сайта Charter97.org