Мнімная веліч

• Леанід Невзлін
• 14.01.2026, 16:47

Як аперацыя ЗША ў Венесуэле агаліла слабасць мафіёзнай Расіі.

За падзеямі ў Венесуэле сёння ўважліва сочаць не толькі ў Вашынгтоне, але і ў сталіцах аўтарытарных рэжымаў па ўсім свеце. Фактычнае ўстараненне Мадура стала не проста ўнутраным крызісам адной краіны, а нагляднай дэманстрацыяй больш важнага факту: Расія не здольная гарантаваць бяспеку нават тым дыктатарам, якіх гадамі называла сваімі саюзнікамі.

Венесуэла доўгі час разглядалася як прыклад «абароненага рэжыму» — дзяржавы, уключанай у антызаходнюю вось, якая абапіраецца на падтрымку Масквы, ценявыя фінансавыя схемы і абыход санкцый. Каракас служыў зручным хабам для сумніўных аперацый, але ў крытычны момант гэта інфраструктура не ўратавала рэжым. Расія аказалася няздольнай ні прадухіліць амерыканскую аперацыю, ні паўплываць на яе вынік.

Гэта разбурае адзін з ключавых міфаў крэмлёўскай прапаганды — міф пра «мафіёзную круцізну» Расіі, пра яе нібыта асаблівую здольнасць утрымліваць сваіх кліентаў ва ўладзе. На практыцы гэтая «круцізна» аказваецца пшыкам. Венесуэла толькі дапаўняе ўжо знаёмую карціну Сірыі і Ірана, дзе гучныя заявы Масквы раз за разам разыходзяцца з рэальнасцю.

Расія можа ўдзельнічаць у разбурэнні, але не здольная забяспечыць стабільнасць. Можа зарабляць на хаосе, але не ўмее яго кантраляваць.

«Крышаванне» — увогуле тыповы бізнес мафіі. І тое, што пуцінскі рэжым чарговы раз пацярпеў правал, з’яўляецца наглядным сігналам для дзейных і патэнцыйных кліентаў Крамля задумацца над надзейнасцю такога «сяброўства».

Сучасная Расія — гэта не вертыкаль улады і не геапалітычны гарант. Гэта мафіёзная сістэма, што паразітуе на слабых рэжымах, выкачвае з іх рэсурсы і грошы, але не прапануе нічога ўзамен. Ні бяспекі. Ні ўстойлівасці. Ні нават дзейснага вайсковага патэнцыялу.

У Расіі закон — фікцыя. Насамрэч дзейнічаюць «паняцці», асабістая лаяльнасць і кланавая прыналежнасць. Дзяржаўная машына абслугоўвае не грамадскія інтарэсы, а ўзбагачэнне вузкай групы, прыкрытай гербам і гімнам. Гэтая сістэма не экспартуе парадак — яна экспартуе карупцыю, ценявыя схемы і залежнасць.

Менавіта пра гэта падрабязна распавядаецца ў кнізе «Мафіёзная дзяржава: як Расія не змагла стаць дэмакратычнай», якая выйшла пад маёй рэдакцыяй, — пра тое, як крымінальныя практыкі былі ўбудаваныя ў самую тканіну расійскай дзяржавы, як сілавыя структуры ператварыліся ў інструмент перадзелу рынкаў, а ценявая эканоміка стала асновай палітычнай стабільнасці рэжыму. Нелегальны бізнес — натуральнае асяроддзе існавання гэтай сістэмы.

Памылкова лічыць, што гаворка ідзе толькі пра асабістае ўзбагачэнне. Гэтыя грошы — паліва палітычнай машыны. Наркадолары, даходы ад гандлю зброяй і кантрабанды працуюць на знешнепалітычныя авантуры. Але і тут міф пра магутнасць рушыцца. Расія зарабляе на вайне, але не ўмее яе выйграваць.

Паказальны прыклад — Віктар Бут, расійскі «гандляр смерцю». Яго дзейнасць была магчымай толькі пры дзяржаўным прыкрыцці. Самалёты, маршруты, кліенты — усё функцыянавала як паралельная дыпламатыя. Абмен Бута ў 2022 годзе Крэмль падаў як трыумф. Насамрэч гэта быў жэст мафіёзнай дзяржавы, якая абараняе сваіх выканаўцаў, але не здольная абараніць нават уласных саюзнікаў.

Наркотыкі і зброя — толькі верхавіна айсберга. Пад вадой — прастытуцыя, ігральны бізнес, кантрабанда, фіктыўныя тэндэры, адмыванне грошай праз дзяржаўныя кантракты. Гэта паралельная эканоміка, якая стала асновай рэальнага бюджэту кіруючага клана. Гэтыя сродкі не проста аседаюць у афшорах — яны накіроўваюцца на фінансаванне агрэсіі. Афіцыйны вайсковы бюджэт — толькі фасад. Рэальныя выдаткі пакрываюцца з «чорных» крыніц.

Але нават гэтыя рэсурсы не ператвараюцца ў сілу. Расійская зброя, якой Крэмль спрабуе гандляваць і запалохваць, усё часцей аказваецца састарэлай, неэфектыўнай і пераацэненай. Расія прадае міф пра сваю моц, але на полі бою і ў крызісных сітуацыях гэты міф рассыпаецца.

Гісторыя з венесуэльскім рэжымам гэта ясна паказала. Расія можа гадамі выкачваць грошы, удзельнічаць у схемах і імітаваць уплыў. Але ў момант сапраўднага выпрабавання яна не здольная даць нічога — ні абароны, ні выніку, ні будучыні.

Сённяшняя Расія — гэта не дэградацыя, а трансфармацыя. Дзяржава ператварылася ў злачынны сіндыкат, дзе міністры — «смотрящие», генералы — лагісты ценявых патокаў, а прэзідэнт — хросны бацька. І пакуль гэта структура існуе, вайна будзе працягвацца. Бо для іх вайна — гэта бізнес.

Стаўленне да Расіі як да мафіёзнай дзяржавы — не проста лозунг, а палітычная неабходнасць. Гэта крок да санкцый супраць усёй сістэмы, арышту актываў, міжнародных расследаванняў. Бо перад намі не гарант бяспекі і не «альтэрнатыва Захаду». Перад намі — мафія з ядзерным арсеналам.

Леанід Невзлін, «Гордон»