Барыс Жаліба: Калгасна-саўгасная сістэма не дасць развівацца эканоміцы
- 21.06.2016, 11:32
Без пераводу беларускай сельскай гаспадаркі на рынкавую аснову наогул бессэнсоўна што-небудзь планаваць.
Урад абвясціў аб планах рэзка павялічыць экспарт сельскагаспадарчай прадукцыі і прадуктаў харчавання, які да 2020 года павінен дасягнуць 7,5 млрд даляраў.
Гэта прадугледжана праектам праграмы сацыяльна-эканамічнага развіцця Беларусі на 2016-2020 гады, які будзе абмяркоўвацца на маючым адбыцца Усебеларускім народным сходзе. «Заўтра тваёй краіны» высвятляла, на чым заснаваныя глабальныя планы беларускіх чыноўнікаў і наколькі яны рэалістычныя.
Барыс Жаліба: Новыя планы, на самай справе, ужо старыя
Са слоў доктара эканамічных навук Барыса Жалібы, чарговым разам агучваючы гучныя лічбы, урад ходзіць па крузе:
- Па-мойму, планы, што мы нібыта наросцім экспарт гэтай прадукцыі да 7 мільярдаў, былі і ў мінулай «пяцігодцы». І яны, як мы ведаем, праваленыя. Зараз нам зноў называюць гэтую лічбу, праўда, што мы яе дасягнем да 2020 года. Але рэальных магчымасцяў на яе выйсці па-ранейшаму няма.
Што рабіць, на думку экспэрта, ужо даўно вядома - неабходна павялічваць вытворчасць сельскагаспадарчай прадукцыі, павышаць ураджайнасць і ўрадлівых зямель.
- Гэта ўсё патрабуе сур'ёзных капіталаўкладанняў, якія быццам бы і робяцца, але з прычыны «калгасна-саўгаснай» асновы, якая грунтуецца на дзяржаўнай уласнасці, усе гэтыя сродкі сыходзяць як вада ў пясок, - удакладняе суразмоўца, звяртаючы ўвагу, што ў развітых краінах сельская гаспадарка заснавана на прыватнай уласнасці і фермерстве, што дае значна большую эфектыўнасць.
- Гэта вельмі важна, калі чалавек працуе на сваёй зямлі, - тлумачыць Барыс Жаліба. - Так, дзяржава павінна аказваць дапамогу сельгасвытворцам, але яна павінна ісці тым, хто сапраўды зацікаўлены развівацца - фермерам. Пры цяперашняй палітычнай сістэме ў нас гэтага не было і не будзе. Таму я ў гэтыя лічбы не веру, і я думаю, што народ таксама стаміўся верыць усім гэтым абяцанням.
Леанід Злотнікаў: Адчуваецца, што мы апынуліся ў тупіку
Са слоў вядомага эканаміста Леаніда Злотнікава, нягледзячы на тое, што ў Беларусі вельмі актыўна ішло будаўніцтва буйных свінагадоўчых гаспадарак і была стратэгія павялічыць вытворчасць малака, у апошнія гады гэты рух замарудзіўся.
- Мы дасягнулі столі, - тлумачыць экспэрт. - Дарэчы, нават адзін з былых міністраў сельскай гаспадаркі раней папярэджваў аб тым, што краіна не вытрымае занадта вялікага пагалоўя кароў. Таму што для яго, па-першае, не хопіць кармоў, па-другое, гэта нанясе вялікую шкоду экалогіі. І зараз адчуваецца, што мы апынуліся ў тупіку.
У вытворчасці ялавічыны, якую Беларусь на 40% пастаўляе ў Расею, сітуацыя выглядае, са слоў суразмоўцы, так:
- Чаго мы вырабляем гэтае мяса сабе на страту. Напрыклад, беларускія сельскагаспадарчыя прадпрыемствы сёння маюць адмоўную рэнтабельнасць ялавічыны - прыкладна мінус 29%.
У гэтых умовах, кажа эканаміст, працягваць нарошчваць вытворчасць сельскагаспадарчай прадукцыі, прынамсі, неэфектыўна. Тым больш што апошнім часам у свеце актыўна развіваюцца біятэхналогіі.
- Напрыклад, у Злучаных Штатах з дапамогай марскіх водарасцяў атрымліваюць малако, якое дэгустатары не могуць адрозніць ад каровінага, - звяртае ўвагу Леанід Злотнікаў. - Прычым, яно больш таннае і чыстае - там няма антыбіётыкаў і іншых хімікатаў. Так што, пакуль тэхналагічных прагрэс рухаецца, мы прымаем рашэнне аб будаўніцтве кароўнікаў.
Як падкрэслівае эканаміст, без пераводу беларускай сельскай гаспадаркі на рынкавую аснову наогул бессэнсоўна што-небудзь планаваць.
- Паглядзіце, што адбылося ва Украіне, - прыводзіць ён прыклад. - Там жа раней таксама была нерэфармаваная сельская гаспадарка - яны як і мы спрабавалі перавесці былыя калгасы на гаспадарчы разлік, вывесці іх на самаакупнасць, але гэта зрабіць не ўдавалася. Але калі ўкраінцы правялі сапраўдную рэформу - раздалі зямлю работнікам, увялі прыватную ўласнасць на зямлю - сельская гаспадарка стала вельмі эфектыўнай. Так рэнтабельнасць украінскага экспарту сельгаспрадукцыі сёння складае 40%. У нас жа яна балансуе на мяжы стратнасці.
На думку Леаніда Злотнікава, Беларусі, у першую чаргу, неабходна праводзіць рэформу сельскай гаспадаркі, а спробы «павесіць стратныя прадпрыемствы на кагосьці, каб хтосьці іх падняў - гэта тупіковы шлях».